Atopowe zapalenie skóry – czynniki chorobotwórcze

Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą chorobą naskórka i skóry właściwej, objawiającą się silnym świądem oraz wykwitami skórnymi w charakterystycznych miejscach. Choroba zależnie od skali natężenia przyjmuje postaci od lekkiej do ciężkiej, przebieg atopowego zapalenia skóry, zwłaszcza w bardziej zaawansowanych stadiach jest przewlekły, ponadto choroba wykazuje tendencję do nawrotowości. Atopowemu zapaleniu skóry towarzyszą często inne choroby atopowe takie, jak alergiczny nieżyt nosa czy astma oskrzelowa. Choroba ma złożone przyczyny oraz niepoznany do końca mechanizm chorobotwórczy.

Czynniki chorobotwórcze

Uważa się, że atopowe zapalenie skóry ma podłoże genetyczne. W toku badań odkryto kilka lokalizacji w obrębie chromosomów, wykazujących związek z atopowym zapaleniem skóry. Obszary te pokrywają się z lokalizacjami genetycznie warunkującymi choroby takie, jak łuszczyca, astma, cukrzyca typu I czy reumatoidalne zapalenie stawów.

Atopowemu zapaleniu skóry u osób predysponowanych genetycznie sprzyjają czynniki środowiskowe, czyli warunki klimatyczne oraz alergeny pokarmowe i powietrznopochodne oraz stres i czynniki psychosomatyczne. Warunki klimatyczne wpływają bezpośrednio na skórę człowieka, ponadto w dużym stopniu od warunków klimatycznych zależy rozwój fauny i flory na danym obszarze oraz rozwój alergenów danego typu.

Zanieczyszczenia środowiska uznaje się za czynnik prowokujący choroby alergiczne. U osób z uwarunkowaniami do wystąpienia atopowego zapalenia skóry zanieczyszczenia środowiska mogą mieć wpływ na wystąpienie pierwszych objawów chorobowych oraz na przebieg schorzenia. U małych dzieci alergeny pokarmowe to główne czynniki, związane z występowaniem atopowego zapalenia skóry. Na podstawie danych z różnych źródeł można przyjąć, że częstość występowania alergii pokarmowych u dzieci z atopowym zapaleniem skóry przeważnie utrzymuje się na poziomie 25-50% ogółu badanych.

Za alergeny odgrywające kluczową rolę w atopowym zapaleniu skóry uznaje się alergeny powietrznopochodne, do których zaliczają się roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, zwłaszcza bylicy, babki, komosy oraz leszczyny, olchy i brzozy oraz alergeny pochodzenia zwierzęcego – głównie alergeny psie i kocie. Spore znaczenie w przebiegu atopowego zapalenia skóry mają alergeny pochodzenia bakteryjnego i grzybiczego, gdyż skóra chorych na atopowe zapalenie skóry łatwo ulega zakażeniom bakteryjnym i grzybiczym. Wieloletnie obserwacje i badania wykazały znaczną rolę czynników psychosomatycznych w mechanizmie chorobotwórczym atopowego zapalenia skóry. Zaobserwowano, że sytuacje stresowe powodują nasilenie objawów chorobowych.

Atopowe zapalenie skóry – mechanizm chorobowy

Czynniki mechanizmu patogenezy atopowego zapalenia skóry można podzielić na trzy grupy zjawisk: zjawiska związane z odpowiednią immunologią, zjawiska związane z warstwą rogową naskórka oraz inne. Wśród zjawisk związanych z odpowiednią immunologią wymienić należy m.in. odpowiedź IgE-zależną na alergeny pokarmowe i powietrznopochodne, odpowiedź limfocytów Th 1 na superantygeny bakteryjne, drożdżakowe i wirusowe, a także zwiększone stężenie IL-4 w surowicy i zmianach skórnych, czy nadprodukcja IgE przez limfocyty B.

Wśród zjawisk związanych z warstwą rogową naskórka wymienić należy uszkodzenie bariery naskórkowej czy obniżenie ilości ceramidów w skórze. Inne czynniki odgrywające rolę w procesie chorobowym atopowego zapalenia skóry to wzrost neuropeptydów w skórze czy pobudzenie komórek tucznych.

Świąd towarzyszący atopowemu zapaleniu skóry – przyczyny

Świąd, na który pacjenci skarżą się podczas wywiadu lekarskiego, to charakterystyczny objaw choroby. Przyczyny świądu w atopowym zapaleniu skóry są bardzo złożone i są wynikiem skomplikowanych interakcji między układem immunologicznym i układem nerwowym. W interakcje zaangażowana jest cała sieć cytokin prozapalnych, a także innych substancji przekaźnikowych.